Following the collapse of the Ottoman Empire, with the encouragement of Russia, Britain, France and the Empire of Austria-Hungary, the nations which constituted the empire started struggling for liberation and they were successful. These developments set examples for the Armenians, as well. With financial and moral help of the countries, which wanted to dissolve the Ottoman Empire, they started rebellions in some regions. In this way, in the second half of the 19th century, an “Armenian question” came into being.
uring this period, the former Empire of Russia, which emerged gradually as an important state, accepted the Ottoman territories as a natural area of expansion through Ottoman territories and it possessed the goal of opening out to warm seas. In order to achieve this goal, its primary means was to make war. Beside this, it played the role of being the protector of the Christian communities under the Ottoman rule. On the other hand, the main powers of the period, Britain and France also aimed at securing the Armenians for Protestantism and Catholicism. In the framework of these goals, they established the Armenian Catholic Church in 1830, and the Armenian Protestant Church in 1847 in Istanbul. The real intention of this interest for the Ottoman Armenians and other Christian communities shown by Britain and France and Russia was to intervene in the interior affairs of the Ottoman State and dissolve the empire.
These powers promised Armenians the establishment of the Armenian State in Eastern Anatolia. However, in the period in question the Armenian population in the region constituted only 15% of the general population. For instance, in Bitlis, where they populated mostly, they were not even 1/3 of the population of the province. The starting point for the “Armenian question” is Hagia Stephanos Agreement and Berlin Conference, signed at the end of the 1877-78 Ottoman-Russian war. The 16th article of Hagia StephanosAgreement, which the Ottoman State had to accept is as follows:
“Because the evacuation of the regions in Armenia, which are under the occupation of the Russian Forces and ought to be rendered to Ottoman State, this might cause detrimental chaos in the friendly relations of the two states in these regions. The Ottoman State guarantees, without losing time, the redressing and arrangements required for the local interests in these provinces, where the Armenians live, and providing the security of the Armenians towards Kurds and Circassians.”
Although in principle this provision of the agreement did not exactly satisfy the Armenians, who wished to gain their independence, it is important to note that the "Armenian question" was recorded in an international document and the region called "Armenia" was mentioned for the first time in history. Also, in 1878, the 61st article of the Berlin Agreement, which was signed at the end of the Berlin Congress, replaced the 16th article of the Hagia Stephanos Agreement and it is as follows:
"The Ottoman State guarantees, without losing time, the redressing and arrangement that are required by the local interests in the provinces, where the Armenians live, and providing peace and security of the Armenians towards Kurds and Circassians. And since it shall notify the concerned states about these precautions, these states shall monitor the implementation of these precautions.”
With this provision of the Berlin Agreement, the foreign powers were recognised the right of intervention to the Turco-Armenian relations.
ERMENİ SORUNUNUN ORTAYA ÇIKIŞI
Osmanlı Devleti zayıflamaya başlayıp, hemen her konuda Avrupa'nın müdahalesine maruz kalınca, Türk - Ermeni ilişkilerinde de bir bozulma devri başlamıştır. Batılı ülkeler Osmanlı Devleti'ni bölerek bölgesel çıkarlarına ulaşabilmek için Ermenileri Türk toplumundan koparmayı hedeflemişlerdir. Özellikle Avrupa'nın bazı büyük devletleri "ıslahat" adı altında bir yandan Osmanlı Devleti'nin iç işlerine karışırken, bir yandan da Ermenileri, Osmanlı yönetimine karşı teşkilatlandırmışlardır. Böylece ülke içinde ve dışında teşkilatlanan ve silahlanan Ermeni komiteleri ile Ermeni Kiliseleri'nin kışkırtıcı faaliyetleri sonucunda, Ermeni toplumu yavaş yavaş Türklerden uzaklaşmaya başlamıştır.
Türklerin iyi tutumuna karşın, yabancı devletlerle ittifak etmek suretiyle Türklerle mücadeleye başlayan Ermeniler, Batının desteğini alabilmek için kendilerini "ezilen bir toplum" olarak göstermeye ve "Anadolu üzerindeki egemenlik haklarını Türklerin gasp ettiği" iddiasını dile getirmeye başlamışlardır.
Islahat Fermanı ile Müslümanlar ve Gayr-i Müslimler eşit statüye getirilince ayrıcalıklarını kaybeden Ermeniler, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda, Rusya'dan "işgal ettiği Doğu Anadolu topraklarından çekilmemesini, bölgeye özerklik verilmesini veya Ermeniler lehine ıslahat yapılmasını" talep etmişlerdir. Bu isteklerle birlikte Ermeni sorunu ilk kez ortaya çıkmaya ve uluslararası bir şekil almaya başlamıştır.
877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Ayastefanos Anlaşması'nın Osmanlı Devleti'nce kabullenilmek zorunda kalınan 16. maddesi şöyledir:
"Ermenistan'dan Rusya askerinin istilası altında bulunup Osmanlı Devleti'ne verilmesi gereken yerlerin boşaltılması oralarda iki devletin dostane ilişkilerinde zararlı karışıklıklara yol açabileceğinden, Osmanlı Devleti Ermenilerin barındığı eyaletlerde mahalli menfaatlerin gerektirdiği ıslahat ve düzenlemeyi vakit kaybetmeksizin yapmayı ve Ermenilerin Kürtlere ve Çerkezlere karşı güvenliklerini sağlamayı garanti eder".
Anlaşmanın bu hükmü, esas itibariyle bağımsızlık kazanmak isteyen Ermenileri tam anlamıyla tatmin etmemiş olsa dahi "Ermeni Sorunu"nun tarihte ilk kez bir uluslararası belgeye yansıması ve "Ermenistan" diye bir bölgenin varlığından söz edilmesi yönünden büyük önem taşımaktadır.
1878 yılında toplanan Berlin Kongresi sonucunda imzalanan Berlin Antlaşması'nın 61. maddesi de Ayastefanos Anlaşması'nın 16. maddesi yerine şu hükmü getirmiştir:
"Osmanlı Hükümeti, halkı Ermeni olan eyaletlerde mahalli ihtiyaçların gerektirdiği ıslahatı yapmayı ve Ermenilerin Çerkez ve Kürtlere karşı huzur ve güvenliklerini garanti etmeyi taahhüt eder ve bu konuda alınacak tedbirleri devletlere bildireceğinden, bu devletler söz konusu tedbirlerin uygulanmasını gözeteceklerdir".
Berlin Antlaşması'nın bu hükmü ile Türk-Ermeni ilişkilerine yabancı güçlerin müdahale edebilmesi hakkı tanınmış olmaktadır.
Böylece Ermeniler, Ruslar ve İngilizler tarafından kullanılmaya başlanmış ve İngiltere'nin elinde Rus yayılmacılığına karşı bir ileri karakol vazifesi görmüşlerdir. İngiltere ve Rusya tarafından tarih sahnesine sunulan Ermeni Sorunu, aslında emperyalizmin Osmanlı Devleti'ni yıkma ve paylaşma politikasının bir uzantısıdır. Sözde Ermeni soykırımı iddiaları ve yalanları da işte bu politikanın propaganda ürünüdür!..
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder